Theo số liệu từ GLOBOCAN năm 2022, UTĐTT hiện đứng thứ tư về số ca mắc mới tại Việt Nam với hơn 16.800 trường hợp chẩn đoán mỗi năm và trên 8.000 ca tử vong. Đáng lo ngại, nhiều bệnh nhân chỉ phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn, chi phí tăng cao và tỷ lệ tử vong lớn.
Những dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua
UTĐTT thường khởi phát âm thầm với các triệu chứng dễ nhầm lẫn như đầy hơi, chướng bụng, đau bụng âm ỉ hoặc thay đổi thói quen đại tiện (tiêu chảy, táo bón thất thường, phân nhỏ dẹt). Ở giai đoạn muộn, người bệnh có thể sờ thấy khối u trong bụng, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc có máu trong phân
Dựa trên các khuyến cáo y tế, hai nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý tầm soát bao gồm:
Nhóm nguy cơ trung bình: người từ 45 tuổi trở lên, không có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc UTĐTT và không mắc các bệnh viêm đại tràng mạn tính.
Nhóm nguy cơ cao: Người có người thân trực hệ (cha, mẹ, anh chị em) từng mắc UTĐTT, polyp đại tràng hoặc bản thân mắc các bệnh lý như viêm đại tràng chảy máu, bệnh Crohn.
Các phương pháp tầm soát phổ biến
Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FIT/FOBT): Là phương pháp đơn giản, không xâm lấn, giúp phát hiện sớm tình trạng chảy máu vi thể do polyp hoặc ung thư đại trực tràng. Với người nguy cơ trung bình, xét nghiệm này nên được thực hiện mỗi năm một lần.
Nội soi đại trực tràng: Được xem là “tiêu chuẩn vàng” trong chẩn đoán UTĐTT. Phương pháp này cho phép quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng, sinh thiết tổn thương nghi ngờ và cắt bỏ polyp ngay trong quá trình nội soi. Người nguy cơ trung bình được khuyến cáo nội soi mỗi 10 năm kể từ 45 tuổi, trong khi nhóm nguy cơ cao cần thực hiện sớm hơn và thường xuyên hơn theo chỉ định bác sĩ.
Ngoài ra, một số phương pháp khác như xét nghiệm ADN trong phân hay chụp CT đại tràng cũng có giá trị trong một số trường hợp nhất định. Tuy nhiên, FIT/FOBT và nội soi đại trực tràng vẫn là hai phương pháp được sử dụng phổ biến và được khuyến cáo rộng rãi.
Chủ động phòng ngừa từ lối sống
Nguy cơ mắc UTĐTT có thể giảm đáng kể nếu duy trì lối sống lành mạnh: hạn chế thịt đỏ, mỡ động vật và thực phẩm chế biến sẵn; tăng cường rau xanh, trái cây giàu chất xơ và vitamin. Đồng thời, cần hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá, duy trì vận động thể lực thường xuyên và kiểm soát cân nặng hợp lý.
Chủ động tầm soát định kỳ kết hợp với lối sống khoa học chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình. Đừng để quá muộn, vì một cơ thể khỏe mạnh là thành quả của việc chăm sóc và tầm soát sớm ngay từ khi chưa có triệu chứng bất thường.
Nguồn tham khảo:
https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/704-viet-nam-fact-sheet.pdf
https://journals.lww.com/ajg/Fulltext/2021/03000/ACG_Clinical_Guidelines__Colorectal_Cancer.14.aspx
https://benhvienk.vn/loi-khuyen-cho-nguoi-benh-tam-soat-ung-thu-dai-truc-trang-nd91918.html
https://moh.gov.vn/hoat-dong-cua-dia-phuong/-/asset_publisher/gHbla8vOQDuS/content/chuyen-gia-chi-cach-phong-chong-benh-ung-thu-khien-hon-16-800-ca-mac-moi-n-1?inheritRedirect=false
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh